Söz Öbekleri

4305

YANSIMA SÖZCÜKLER

Doğadaki cansız varlıkların, hayvanların, makinelerin çıkardığı seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcüklerdir.

İnsanlara Özgü Yansılamalar:



Hayvanlara Ait Yansıma Sözcükler:



Cansız Varlıklara Ait Yansıma Sözcükler:



Makine ve Araçlara Ait Yansıma Sözcükler:


»
 Yansıma sözcükler ad, sıfat, zarf ve fiil gibi çeşitli türlerde kullanılabilir. Ayrıca cümlenin herhangi bir öğesinde de yer alabilir.

 

» Yansıma sözcükler ikileme görevinde de kullanılabilir.

 

» Yansıma sözcükler, mecaz anlama gelecek şekilde kullanıldıklarında yansıma anlamı ortadan kalkar.

 

İKİLEMELER

Anlamı güçlendirmek amacıyla aynı kelimenin, yakın anlamlı kelimelerin veya zıt anlamlı kelimelerin tekrarıyla oluşan sözcük grubuna ikileme denir. İkilemeler şu şekillerde oluşturulur:

Aynı Sözcüğün Tekrarlanmasıyla Oluşan İkilemeler:

 

Eş Anlamlı Sözcüklerden Oluşan İkilemeler:

 

Zıt Anlamlı Sözcüklerden Oluşan İkilemeler:

 

Biri Anlamlı, Diğeri Anlamsız Sözcükten Oluşan İkilemeler:

 

Her İkisi de Anlamsız Sözcükten Oluşan İkilemeler:

 

Yansımaların Tekrarıyla Oluşan İkilemeler:

 

İsim Tamlaması Şeklindeki İkilemeler:

 

Hâl (Durum) Eki Alarak Oluşan İkilemeler:

 

M Harfi Eklenerek Oluşturulan İkilemeler:

 

» İkilemelerle tekrarlar birbirinden farklıdır. Tekrarlarda araya virgül girer; fakat ikilemelerin arasına hiçbir noktalama işareti girmez.

 

 

DEYİMLER

Burnunun Dikine Gitmek Deyiminin Karikatürü
Burnunun Dikine Gitmek Deyiminin Karikatürü

Bir olayı, bir durumu, bir kavramı daha etkileyici anlatmak için en az iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan ve çoğu zaman gerçek anlamdan uzaklaşıp kendine özgü anlam kazanan kelime gruplarına deyim denir.
Deyimler, hem yazılarımıza hem de konuşmalarımıza derinlik katar. Anlattıklarımızı ilgi çekici hâle getirir. Birkaç cümleyle anlatabileceğimiz bir durumu iki üç sözcükten oluşan bir deyimle anlatabiliriz. Böylece kısa ve özlü anlatım sağlamış oluruz.

Deyimlerin Özellikleri

1. Deyimler kalıplaşmış sözcüklerdir. Deyimlerde bulunan sözcüklerin yerine eş anlamlıları bile getirilemez. Sözcüklerin yerleri değiştirilemez.

 

2. Deyimler şahsa ve zamana göre çekimlenebilir.

 

3. Deyimler genellikle mecaz anlamlıdır.

 

4. Bazı deyimlerin gerçek anlamları da vardır.

 

5. Deyimler bir kavramı ya da bir durumu anlatmak için kullanılır. Ders verme amacı taşımaz.

 

6. Deyimler sözcük grubu ya da cümle şeklinde bulunabilir.

 

ATASÖZLERİ

Uzun gözlem ve deneyimler sonucu oluşmuş, bilgi ve öğüt veren kalıplaşmış sözlere atasözü denir.

Atasözlerinin Özellikleri

1.  Atasözlerinin söyleyeni belli değildir, atasözleri halkın ortak malıdır.

2. Atasözleri kalıplaşmış sözlerdir. Bu yüzden atasözünü oluşturan sözcükler yerine başka sözcükler getirilemez, sözcüklerin sıralanışında da değişiklik yapılamaz.

 

3. Atasözlerinin birçoğunda mecazlı bir söyleyiş vardır.

 

4. Çok az da olsa gerçek anlam taşıyan atasözleri de vardır.

5. Atasözlerinin bazıları aynı veya yakın anlamlıdır.

6. Atasözlerinin bazıları zıt anlamlıdır.

Atasözleri ve Deyimlerin Ortak Özellikleri:

1. Çok eski zamanlardan günümüze ulaştıkları için kimin tarafından söylendikleri belli değildir.
2. Kısa ve özlü sözlerdir. Yani az sözcükle çok şey anlatırlar.
3. Kalıplaşmış sözlerdir. Herhangi bir değişikliğe uğramazlar.
4. Genellikle mecaz anlam taşırlar.

 

Atasözleri ile Deyimler Arasındaki Farklar:

1. Atasözleri cümle şeklindeyken, deyimler çoğunlukla söz grubu şeklindedir.

2. Atasözleri tüm zamanlar için ve herkes için geçerlidir. Deyimler ise anlık durumlar için ve sözü söyleyen kişi ya da kişiler için geçerlidir.

 

3. Atasözleri topluma öğüt verirken, deyimler sadece içinde bulunulan durumları bildirir. Yani deyimlerin ders verme özelliği yoktur.

 

 

ÖZDEYİŞLER (VECİZELER)

Bir düşünceyi kısa ve özlü bir şekilde anlatan, bir veya birkaç cümleden oluşan sözlere özdeyiş (vecize) denir.

 

» Özdeyişlerin atasözlerinden farkı söyleyeninin ya da yazanının belli olmasıdır. Özdeyişler de tıpkı atasözleri gibi yaşanan olaylardan, gözlemlerden ve deneyimlerden çıkarılan sonuçlara, derslere dayanır.

 

DOLAYLAMA

Söze etkileyicilik katmak için, tek sözcükle ifade edilebilen bir kavramı birden çok sözcükle ifade etmeye dolaylama denir.

 

GÜZEL ADLANDIRMA

Günlük yaşamda söylenmesi kaba sayılan bazı sözlerin daha ince ve güzel bir şekilde söylenmesine güzel adlandırma denir.

YORUMLA(R)

Lütfen yorum yazarken Türkçe yazım kurallarına dikkat ediniz.

Türkçe yazım kurallarına uyulmayan, ziyaretçilere yarar sağlamayacak nitelikteki yorumlar onaylanmayacaktır!